Diep in het donkere gangenstelsel van Cova Dones, een grot in het oosten van Spanje, zijn onderzoekers gestuit op een ongekende reeks prehistorische constructies. Het gaat om meer dan honderd bouwwerken die doelbewust vervaardigd zijn uit stalagmieten. Deze vondst werpt nieuw licht op hoe verre voorgangers hun ondergrondse omgeving transformeerden en laat zien dat culturele innovatie al zo’n 24.000 jaar geleden in Europa aan de orde was.
Opzet en transformatie: het werk van de eerste grotbewoners
In Cova Dones zijn meer dan 100 prehistorische constructies aangetroffen, vervaardigd uit opzettelijk bewerkte stalagmieten. Deze zogenaamde speleofacten werden niet lukraak geplaatst, maar tonen sporen van zorgvuldig breken, herschikken en hergroeperen. De aanpak wijst op een doelbewuste omvorming van de natuurlijke karstomgeving door mensen uit het verleden. Zo werden soms grote stalagmieten verplaatst om doorgangen te creëren of duidelijke ruimteafbakening te realiseren. Het blijkt dat men de aanwezige materialen in de grot actief aanpaste om het verblijf veiliger, praktischer of mogelijk zelfs symbolisch van betekenis te maken.
Archeologisch belang en datering
Dankzij calciumgroei op de breukvlakken kon de ouderdom van de structuren gelinkt worden aan prehistorische tijdsperioden. Daarmee plaatst de ontdekking Cova Dones direct na de beroemde Franse grot Saint-Marcel wat betreft het mondiale belang van dit type ondergrondse bouwactiviteiten. Vrijwel nergens anders worden zoveel en zo duidelijke aanpassingen aan grotomgevingen uit deze periode gevonden. De vondst werd geleid door wetenschappers van de Universiteit van Alicante en Zaragoza, die benadrukken dat deze structuren een ongekende inkijk bieden in zowel technisch vernuft als culturele uitingsvormen van prehistorische samenlevingen.
Symboliek, afbakening en ritueel gebruik
Het doel van de stenen bouwwerken is op meerdere fronten nog onderwerp van onderzoek. Sommige constructies lijken bedoeld om ruimtelijke grenzen aan te geven, terwijl andere mogelijk een rituele of symbolische functie hebben gehad. Dit sluit aan bij de aanwezigheid van prehistorische kunst in de grot, waaronder muurschilderingen van paarden, herten en oerossen, die ongeveer 24.000 jaar oud zijn. Ook deze kunstwerken suggereren dat de grot een culturele en rituele rol vervulde voor haar vroegste bezoekers.
Culturele continuïteit: van prehistorie tot Romeinse tijd
Cova Dones blijkt niet alleen van prehistorisch belang. Naast de prehistorische constructies hebben archeologen aanwijzingen gevonden voor een Romeins heiligdom dat ongeveer 1.900 jaar oud is. In deze latere laag zijn inscripties en een munt van keizer Claudius aangetroffen. Dit toont aan dat de grot over verschillende tijdperken heen een speciale betekenis behield. Door deze culturele gelaagdheid is Cova Dones vandaag een zeldzame plek waar verleden en verleden ononderbroken samenkomen.
Toekomst voor onderzoek in de Cova Dones
Hoewel al veel ontdekt is, blijft het gangenstelsel grotendeels onverkend. Onderzoekers vermoeden dat in nog niet onderzochte delen mogelijk nieuwe vondsten wachten die de kennis over prehistorisch gedrag en later gebruik verder kunnen verbreden. Zo ontwikkelt Cova Dones zich tot een sleutelplaats voor de bestudering van menselijke aanpassing, creativiteit en symboliek door de tijd heen.
De bijzondere constructies en sporen van menselijk ingrijpen in Cova Dones demonstreren de vindingrijkheid en het aanpassingsvermogen van vroegere gemeenschappen. Van de prehistorische kunst tot de sporen van Romeins heiligdom, de grot onthult een rijk verleden waarin ritueel, symboliek en pragmatiek samenkomen in de ondergrondse ruimte.
