Een wandeling door het bos, waar het zonlicht strooit tussen hoge bomen, roept soms herinneringen op aan vroegere tijden. Men kijkt naar de wortels, de kronkelende paden, vraagt zich af hoe mensen ooit door onbekende landschappen navigeerden. Wat als onze afkomst minder duidelijk te volgen is dan gedacht? Een vondst uit het verre verleden zet de vertrouwde beelden van onze voorouders plots in een ander, vreemd licht.
Een ongebruikelijke voet uit het verleden
Op een stoffige vlakte in Ethiopië werd een fossiele voet gevonden, begraven in aarde die miljoenen jaren niets prijsgaf. De grote teen wijst niet alleen naar voren, maar slingert zich los, alsof het dier nog net een tak beetpakt. Het detail is opvallend, want de meeste oude menselijke fossielen tonen voeten die ontworpen zijn voor het wandelen op grond, niet voor het grijpen van takken. Toch past deze voet niet bij de beroemde Lucy, lang beschouwd als onze directe voorouder.
Twee soorten, één plek
Nabij deze plek kwamen niet alleen fossielen van Lucy’s soort, maar ook van een andere mensachtige tevoorschijn: Australopithecus deyiremeda. Ze leefden in dezelfde tijd, in dezelfde omgeving. Hun skeletten verschillen subtiel en spreken over aanpassing aan het leven—soms op de grond, soms in de bomen. De Burtele voet, zoals het bot is gaan heten, wijst erop dat sommige mensachtigen nog altijd het klimmen niet hadden opgegeven, terwijl andere enkel op twee benen liepen.
Overleven zonder strijd
In het dagelijkse ritme van het leven, draait alles om overleven. Voor deze oermensen was voedsel vinden een kwestie van mogelijkheden benutten. De tanden van Australopithecus deyiremeda slijten sporen van bladeren en vruchten uit bomen en struiken. Lucy’s soort probeerde juist van alles, ook planten uit open velden. Door deze verschillende diëten hoefden ze elkaar nauwelijks te beconcurreren. Elk vond zijn plek, elk volgde zijn eigen spoor door hetzelfde landschap—onzichtbare grenzen getrokken door eetgewoonten.
Een wirwar van wortels in onze afkomst
Wetenschappers kijken nu opnieuw naar het bekende plaatje van de menselijke stamboom. Het leek lang een rechte lijn, van aap naar mens, maar steeds vaker verschijnen er zijsporens en vertakkingen. Australopithecus deyiremeda deelt enkele kenmerken met oudere én jongere soorten. Hierdoor wordt de oorsprong van de moderne mens minder eenduidig. Mogelijk waren er meerdere afstammingslijnen, met groepen die afzonderlijk hun eigen overlevingsstrategie ontwikkelden.
De zoektocht blijft open
Elke vondst als deze voet voegt nieuwe puzzelstukjes toe aan een beeld dat nooit stilstaat. Het verhaal van onze oorsprong blijkt vol wendingen te zitten, onverwachte vertakkingen en momenten van gelijktijdig bestaan. Met iedere nieuwe opgraving ligt de geschiedenis net iets verder open, maar ook iets ingewikkelder dan gisteren. Over de ware lijnen naar het heden valt nog weinig met zekerheid te zeggen; de aarde houdt haar geheimen voorlopig goed verborgen.
